Het officiële MedZine Blog

Achtergrond bij het medisch nieuws

Target gevonden in de strijd tegen ALS

Target gevonden in de strijd tegen ALS

In de week dat de Amsterdamse City Swim - een actie die aandacht vraagt voor de ziekte van ALS - werd afgelast wegens onvoldoende kwaliteit van het zwemwater, is er ook positief nieuws. Naast dat er ondanks de afgelasting toch veel geld is gedoneerd ten behoeve van onderzoek naar ALS, hebben wetenschappers aan hun kant ook een kleine doorbraak bewerkstelligd. Onderzoekers van de Universiteit van Utah (VS) presenteren de ontdekking van een eiwit betrokken bij ALS, dat niet eerder in verband gebracht was met neurodegeneratieve aandoeningen. Dit zou goed mogelijk een therapeutische target kunnen zijn voor nieuwe behandelingen van ALS, aldus de onderzoekers in Nature Communications.

Amyotrofische lateraal sclerose (ALS) is een progressieve fatale neurodegeneratieve ziekte met ataxie als belangrijk symptoom. De gemiddelde levensverwachting na diagnose bedraagt slechts 3-5 jaar. De oorzaak van ALS is onbekend en er bestaat nog geen behandeling voor, slechts 1 middel dat de ziekteprogressie hooguit kan vertragen met gemiddeld 3-6 maanden. Hierom wordt er nog altijd veel aandacht gevraagd voor de aandoening, teneinde zoveel mogelijk geld ten behoeve van onderzoek op te halen, in de hoop op genezing.

Een heel aantal feiten en associaties zijn bekend met betrekking tot ataxie en neurodegeneratieve aandoeningen. De oorzaak van een andere neurodegeneratieve aandoening – spinocerebellaire ataxie type 2 (SCA2) – is vermoedelijk gelegen in het zogeheten ATXN2 (ataxin2) eiwit, een eiwit betrokken bij stress processen in het brein. ATXN2 is verantwoordelijk voor het optreden van ataxie, en is een risicofactor voor ALS. Stress processen in cellen in het brein lijken gemoduleerd door de aanwezigheid van stress granules. De rol van stress granules is nog niet geheel duidelijk, maar het lijkt dat ze bijdragen aan stress, veroorzaakt door toxines of door bepaalde aandoeningen (zoals ALS, Huntington of autismespectrumstoornissen). De dubbelstrengs-RNA bindende eiwitten STAU1 en STAU2 zijn multifunctionele eiwitten die gerekruteerd worden in het cytoplasma van oligodendrocyten in de hersenen en zich aldaar bezighouden met het moduleren van stress granules.

De bovenstaande kennis deed de onderzoekers vermoeden dat STAU1 mogelijk geassocieerd zou kunnen zijn met ataxie, iets waar nog niet eerder aan werd gedacht. Dit vermoeden werd bevestigd toen zij ontdekten dat STAU1 bindt aan ATXN2. Bij zowel patiënten met SCA2 en muismodellen van SCA2 bleek STAU1 verhoogd aanwezig te zijn in cellen. Dit bleek ook het geval bij ALS patiënten.

Naast de verhoogde aanwezigheid van STAU1 bij neurodegeneratieve aandoeningen, werd de rol van STAU1 bij ataxie verder bevestigd door de effecten van depletie ervan te bestuderen. Na depletie van STAU1 uit het genoom van muizen met ataxie zagen de onderzoekers dat ataxie significant verbeterde al na 12 weken. De muizen konden significant beter in een rad rennen, gemeten aan de hand van de tijdsduur dat zij dit volhielden. Daarnaast werd op moleculair niveau gezien dat meerdere eiwitten betrokken bij ataxie weer op normaal niveau waren, vergeleken met de situatie voorafgaand aan STAU1-depletie. Stress granules waren vrijwel verdwenen in de hersencellen van de muizen.

De onderzoekers stellen dat hiermee voor het eerst STAU1 in verband is gebracht met neurodegeneratieve aandoeningen, en dat er een link is tussen STAU1 en de malfunctie waarin cellen omgaan met cellulaire stress. Zij hopen dat STAU1-gerichte therapieën een doorbraak kunnen vormen in de strijd tegen ALS maar ook andere neurodegeneratieve aandoeningen. Dit zal uiteraard eerst in diermodellen aangetoond moeten worden, alvorens de effectiviteit in mensen en patiënten met ALS te bestuderen.

Door: Judith Cohen

Bron: Paul S et al. Staufen1 links RNA stress granules and autophagy in a model of neurodegeneration. Nature Communications 2018;9:3648.

Link: https://www.nature.com/articles/s41467-018-06041-3

Lees hier meer testimonials van HCP-ers en adverteerders

Volg ons